درمان آرتروز شانه
آرتروز شانه یا استئوآرتریت شانه، بیماری است که در اثر تخریب تدریجی غضروف مفصلی ایجاد میشود. غضروف سالم به استخوانها اجازه میدهد به نرمی روی یکدیگر سر بخورند، اما با از بین رفتن آن، استخوانها به هم ساییده شده و باعث درد، سفتی و محدودیت حرکت میشوند.
در این صفحه با انواع آرتروز شانه، علائم، روشهای تشخیص و گزینههای درمانی از جمله روشهای غیرجراحی و جراحی (آرتروسکوپی و تعویض مفصل شانه) تحت نظر دکتر خانم ادهمی آشنا میشوید.
(این بخش پس از اضافه شدن ویدیو تکمیل میشود)
خلاصه سریع: آرتروز شانه به دلیل تخریب غضروف مفصلی ایجاد شده و باعث درد، خشکی و محدودیت حرکت میشود. این بیماری در افراد بالای ۵۰ سال شایعتر است و میتواند در دو مفصل شانه (گوی و کاسهای یا آخروی ترقوهای) رخ دهد. درمان از روشهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی و تزریق تا جراحی تعویض مفصل متغیر است.
فهرست مطالب:
آرتروز شانه چیست؟
آرتروز شانه که به آن استئوآرتریت شانه نیز گفته میشود، یک بیماری مزمن و پیشرونده است که با تخریب تدریجی غضروف مفصلی همراه است. مفصل شانه از سر استخوان بازو و حفره گلنوئید (بخشی از استخوان کتف) تشکیل شده است. در حالت طبیعی، این سطوح با غضروف صاف پوشیده شدهاند که به استخوانها اجازه میدهد به نرمی روی یکدیگر سر بخورند و ضربهها را جذب کنند.
در آرتروز شانه، این غضروف به تدریج نازک و فرسوده میشود و در نهایت ممکن است به طور کامل از بین برود. وقتی دو استخوان بدون غضروف بر روی هم میلغزند، زائدههای استخوانی به نام خار استخوانی تشکیل میشود که خود باعث افزایش درد و محدودیت حرکت میگردد.
آرتروز شانه معمولاً در افراد بالای ۵۰ سال دیده میشود و میتواند دو مفصل اصلی شانه را درگیر کند: مفصل گوی و کاسهای و مفصل آخروی ترقوهای.
انواع آرتروز شانه
پنج نوع اصلی آرتروز میتوانند شانه را تحت تأثیر قرار دهند:
استئوآرتریت (ساییدگی و پارگی):
شایعترین نوع آرتروز که در اثر افزایش سن و فرسایش تدریجی غضروف ایجاد میشود. این نوع بیشتر در مفصل آخروی ترقوهای دیده میشود.
روماتیسم مفصلی:
یک بیماری خودایمنی که در آن سیستم ایمنی به بافتهای سالم از جمله غضروف و رباطها حمله میکند. این نوع معمولاً هر دو شانه را به طور متقارن درگیر میکند.
آرتریت پس از ضربه:
پس از آسیبهایی مانند شکستگی یا دررفتگی شانه ایجاد میشود. آسیب اولیه میتواند سالها بعد منجر به آرتروز شود.
آرتروپاتی پارگی تاندون:
در اثر پارگی طولانی مدت و درمان نشده تاندونهای شانه ایجاد میشود. با پارگی تاندون، سر استخوان بازو به سمت بالا حرکت کرده و به استخوان بالایی ساییده میشود.
نکروز آواسکولار:
در اثر قطع خونرسانی به سر استخوان بازو ایجاد میشود. سلولهای استخوانی میمیرند و استخوان فرو میریزد. علل آن میتواند مصرف دوز بالای کورتون، مصرف الکل، یا شکستگی باشد.
علل و عوامل خطر آرتروز شانه
عوامل متعددی در ایجاد آرتروز شانه نقش دارند:
- افزایش سن: شایعترین عامل، با افزایش سن غضروف به تدریج تحلیل میرود.
- سابقه آسیب شدید: شکستگی، دررفتگی یا جراحیهای قبلی شانه.
- آسیبهای کوچک و مکرر: حرکات تکراری شانه در مشاغل یا ورزشهای خاص (مانند پرتابکنندگان، نجاران، نقاشان).
- سابقه خانوادگی: عوامل ژنتیکی در ابتلا به آرتروز مؤثر هستند.
- بیماریهای زمینهای: مانند روماتیسم مفصلی یا عفونت مفصل.
- پارگی تاندونهای شانه: به ویژه اگر درمان نشده باشند.
- دررفتگیهای مکرر شانه: که درمان نشده باشند.
- مصرف داروهای خاص: مانند مصرف طولانی مدت کورتون.
نشانههای هشداردهنده آرتروز شانه
شایعترین علامت آرتروز شانه، درد است که معمولاً با فعالیت تشدید میشود و با پیشرفت بیماری حتی در استراحت و شب نیز ادامه مییابد. سایر علائم عبارتند از:
- درد در قسمتهای مختلف شانه: درگیری مفصل اصلی معمولاً درد در پشت یا پهلو، و درگیری مفصل آخروی ترقوهای درد در بالای شانه ایجاد میکند.
- خشکی و محدودیت حرکت: به ویژه پس از بیحرکتی طولانی (مثلاً صبحها).
- صدای سایشی یا تق تق: هنگام حرکت شانه که گاهی آنقدر بلند است که اطرافیان هم میشنوند.
- ضعف عضلانی: به دلیل درد و بیحرکتی، عضلات اطراف شانه تحلیل میروند.
- کاهش توانایی انجام کارهای روزمره: مانند شانه زدن مو، لباس پوشیدن، دسترسی به قفسههای بلند.
- درد شبانه و اختلال در خواب: یافتن وضعیت راحت برای خوابیدن دشوار میشود.
مشکلات شانه گاهی با یکدیگر مرتبط هستند. برای اطلاعات بیشتر میتوانید صفحه پارگی تاندون شانه ، شانه یخ زده ، دررفتگی شانه و آرتروسکوپی شانه را مطالعه کنید.
روشهای تشخیص آرتروز شانه
برای تشخیص آرتروز شانه، پزشک از روشهای زیر استفاده میکند:
- معاینه بالینی: بررسی دامنه حرکتی فعال و غیرفعال، قدرت عضلات، نقاط حساس به لمس و صدای سایش مفصل.
- رادیوگرافی: مهمترین روش تشخیصی که باریک شدن فضای مفصل، تشکیل خارهای استخوانی و تغییرات استخوانی را نشان میدهد.
- امآرآی: برای بررسی دقیقتر غضروف، تاندونها و بافتهای نرم اطراف مفصل.
- سیتی اسکن: در موارد پیچیده برای بررسی دقیقتر استخوان.
- آزمایش خون: برای رد سایر بیماریها مانند روماتیسم مفصلی.
- سونوگرافی: برای ارزیابی تاندونها و تجمع مایع مفصلی.
درمانهای غیرجراحی آرتروز شانه
درمان آرتروز شانه معمولاً با روشهای غیرجراحی شروع میشود:
- اصلاح فعالیتها: پرهیز از فعالیتهایی که باعث درد میشوند (مانند بلند کردن اجسام سنگین یا حرکات بالای سر).
- فیزیوتراپی: تمرینات کششی و تقویتی برای حفظ دامنه حرکتی و تقویت عضلات اطراف شانه.
- داروهای ضدالتهابی: مانند بروفن یا ناپروکسن برای کاهش درد و التهاب.
- یخ درمانی و گرما درمانی: یخ برای کاهش التهاب حاد و گرما برای کاهش خشکی مزمن.
- استراحت نسبی: نه به معنای بیحرکتی کامل، بلکه اصلاح نحوه حرکت.
- تغییر سبک زندگی: کاهش وزن در صورت اضافه وزن و رژیم غذایی مناسب.
تزریقهای درمانی در آرتروز شانه
در مطب دکتر خانم ادهمی، انواع تزریقهای درمانی برای کاهش درد و التهاب شانه انجام میشود:
- تزریق کورتون: تزریق داخل مفصلی کورتون برای کاهش التهاب و درد، به ویژه در مراحل حاد. توجه: تزریق مکرر میتواند به غضروف آسیب بزند.
- تزریق ژل: برای روانکاری مفصل و کاهش اصطکاک، مناسب برای مراحل خفیف تا متوسط.
- تزریق پیآرپی: پلاسمای غنی از پلاکت که از خون خود بیمار تهیه میشود و برای تحریک ترمیم بافت و کاهش التهاب استفاده میشود.
- تزریق اوزون: در برخی موارد برای کاهش التهاب استفاده میشود.
انتخاب نوع تزریق بر اساس شدت آرتروز، سن بیمار و شرایط عمومی توسط پزشک تعیین میشود.
برای درمان درد ستون فقرات مشاوره بگیرید
اگر از دردهای کمر یا گردن رنج میبرید، تشخیص دقیق و انتخاب روش درمان مناسب میتواند از جراحیهای غیرضروری جلوگیری کند. برای دریافت مشاوره و بررسی تخصصی، همین حالا اقدام کنید.
آرتروسکوپی شانه
آرتروسکوپی شانه یک روش جراحی کمتهاجمی است که در آن با ایجاد چند برش کوچک و استفاده از دوربین، داخل مفصل شانه بررسی و درمان میشود.
کاربردها در آرتروز شانه:
- شستشوی مفصل و خارج کردن قطعات ریز غضروفی
- برداشتن خارهای استخوانی
- صاف کردن سطوح ناهموار غضروف
- ترمیم آسیبهای همراه مانند پارگی تاندون
مزایا: برشهای کوچک، درد کمتر، بستری کوتاهتر، بازگشت سریعتر به فعالیت نسبت به جراحی باز.
آرتروسکوپی معمولاً برای موارد خفیف تا متوسط آرتروز که با علائم گیر کردن یا قفل شدن همراه هستند، مناسبتر است.
تعویض مفصل شانه
در مراحل پیشرفته آرتروز که درد شدید و مقاوم به درمان و محدودیت قابل توجه حرکت وجود دارد، تعویض مفصل شانه بهترین گزینه درمانی است. در این جراحی، سطوح آسیبدیده مفصلی با قطعات مصنوعی جایگزین میشوند.
انواع تعویض مفصل شانه:
- تعویض کامل مفصل آناتومیک: سر استخوان بازو با یک قطعه فلزی و حفره مفصلی با یک قطعه پلیاتیلنی تعویض میشود. این روش زمانی استفاده میشود که تاندونهای شانه سالم هستند.
- تعویض نیمه مفصل: فقط سر استخوان بازو تعویض میشود و حفره دست نخورده باقی میماند.
- تعویض مفصل معکوس: در مواردی که تاندونهای شانه آسیب دیدهاند، از این روش استفاده میشود.
پس از جراحی، معمولاً ۷۰ تا ۸۰ درصد دامنه حرکتی بیمار بازمیگردد و درد به طور قابل توجهی کاهش مییابد.
تعویض مفصل معکوس شانه
تعویض مفصل معکوس روشی ویژه برای بیمارانی است که علاوه بر آرتروز شدید، دچار پارگی وسیع و غیرقابل ترمیم تاندونهای شانه نیز هستند.
در این روش، ساختار طبیعی مفصل معکوس میشود: یک قطعه فلزی کروی به جای حفره مفصلی در استخوان کتف قرار میگیرد و یک قطعه پلیاتیلنی به شکل حفره در بالای استخوان بازو کار گذاشته میشود. این تغییر ساختار به عضله دلتوئید اجازه میدهد تا کار بلند کردن بازو را بدون نیاز به تاندونهای آسیبدیده انجام دهد.
موارد کاربرد:
- آرتروز همراه با پارگی وسیع تاندون شانه
- شکستگیهای پیچیده سر استخوان بازو در سالمندان
- جراحی ترمیمی پس از شکست تعویض مفصل آناتومیک
- تومورهای استخوانی ناحیه شانه
دوران نقاهت و توانبخشی پس از جراحی
توانبخشی پس از جراحی شانه بسیار حیاتی است و موفقیت جراحی به پایبندی بیمار به برنامه توانبخشی بستگی دارد:
مرحله ۱ (هفته ۰-۶): حفاظت و بیحرکتی
- استفاده از آویز بازو به طور مداوم
- پرهیز از حرکت فعال شانه
- حرکات غیرفعال توسط فیزیوتراپیست برای جلوگیری از خشکی
- یخ درمانی برای کاهش درد و ورم
مرحله ۲ (هفته ۶-۱۲): حرکت فعال اولیه
- قطع تدریجی آویز بازو
- شروع حرکات فعال سبک با کمک فیزیوتراپیست
- تمرینات دامنه حرکتی
مرحله ۳ (ماه ۳-۶): تقویت پیشرفته
- افزایش تدریجی قدرت عضلات
- تمرینات مقاومتی با کش و وزنههای سبک
- بازگشت به فعالیتهای روزمره
مرحله ۴ (ماه ۶-۱۲): بازگشت به فعالیتهای سنگین
- تمرینات ورزشی اختصاصی
- بازگشت تدریجی به فعالیتهای سنگین و ورزش
معمولاً ۴ تا ۵ ماه پس از تعویض مفصل، درد کاهش یافته و عملکرد شانه بهبود مییابد.
تمرینات مناسب برای آرتروز شانه
انجام منظم تمرینات زیر با نظر فیزیوتراپیست به حفظ دامنه حرکتی و کاهش خشکی کمک میکند:
- حرکت آونگی: خم شدن به جلو و چرخاندن آرام بازو مانند آونگ.
- کشش با عصا: به پشت بخوابید و با کمک دست سالم، دست آسیبدیده را بالا ببرید.
- کشش چرخش خارجی با در: در حالت ایستاده در کنار در، دست آسیبدیده را روی چهارچوب قرار داده و بدن را بچرخانید.
- تمرینات تقویتی ایزومتریک: فشار دادن دست به دیوار بدون حرکت مفصل.
- تمرینات تقویت عضلات کتف: جمع کردن و پایین آوردن شانهها.
- شنا و آبدرمانی: بهترین ورزش برای آرتروز به دلیل کاهش فشار آب بر مفصل.
پیشگیری از آرتروز شانه
برای کاهش خطر ابتلا به آرتروز شانه یا کند کردن پیشرفت آن، توصیههای زیر را رعایت کنید:
- درمان به موقع آسیبها: پارگی تاندونها، دررفتگیهای مکرر و شکستگیها را به موقع درمان کنید. این آسیبها در صورت عدم درمان میتوانند به آرتروز منجر شوند.
- حفظ وزن مناسب: اضافه وزن فشار بیشتری به مفاصل وارد میکند.
- رژیم غذایی مناسب: مصرف مواد غذایی حاوی امگا ۳ (مانند ماهی) و آنتیاکسیدانها (میوهها و سبزیجات).
- ورزش منظم: تقویت عضلات اطراف شانه و حفظ انعطافپذیری.
- پرهیز از حرکات تکراری و فشار بیش از حد: در صورت لزوم، از تکنیکهای صحیح حرکتی استفاده کنید.
- معاینات دورهای: در صورت داشتن سابقه خانوادگی یا عوامل خطر، به طور منظم بررسی شوید.
پرسشهای رایج درباره آرتروز شانه
آیا آرتروز شانه درمان قطعی دارد؟
هیچ درمان قطعی برای بازگرداندن غضروف از بین رفته وجود ندارد، اما با درمانهای مناسب میتوان درد را کنترل کرد و پیشرفت بیماری را کند کرد. درمان قطعی برای مراحل پیشرفته، جراحی تعویض مفصل است.
چه زمانی باید جراحی کنم؟
اگر درد با درمانهای غیرجراحی کنترل نشود، کیفیت زندگی شما به شدت کاهش یابد، و محدودیت حرکتی قابل توجهی داشته باشید، جراحی گزینه مناسبی است.
آیا فیزیوتراپی برای آرتروز شانه مفید است؟
بله، فیزیوتراپی یکی از اصلیترین روشهای درمان غیرجراحی است که با تقویت عضلات اطراف شانه و حفظ دامنه حرکتی، به کاهش درد کمک میکند.
آیا تزریق کورتون برای آرتروز شانه ضرر دارد؟
تزریق کورتون در کاهش التهاب و درد مؤثر است، اما تزریق مکرر میتواند به غضروف آسیب بزند. معمولاً به ۲-۳ بار در سال محدود میشود.
بعد از تعویض مفصل شانه، تا چه اندازه حرکت شانه برمیگردد؟
حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد دامنه حرکتی طبیعی بازمیگردد و درد به طور قابل توجهی کاهش مییابد.
