درمان در رفتگی شانه
دررفتگی شانه یکی از شایعترین آسیبهای مفصلی است که در آن سر استخوان بازو از حفره مفصلی شانه خارج میشود. این آسیب معمولاً در اثر ضربه، زمین خوردن یا حرکات ناگهانی ایجاد میشود و با درد شدید و ناتوانی در حرکت همراه است.
در این صفحه با انواع دررفتگی شانه، علائم، روشهای جااندازی، درمانهای غیرجراحی و جراحی (به ویژه در دررفتگیهای مکرر) تحت نظر دکتر خانم ادهمی آشنا میشوید.
(این بخش پس از اضافه شدن ویدیو تکمیل میشود)
خلاصه سریع: دررفتگی شانه زمانی رخ میدهد که سر استخوان بازو از کپسول مفصلی خارج شود. شایعترین نوع، دررفتگی قدامی (جلو) است. درمان اولیه شامل جااندازی بسته توسط پزشک و سپس بیحرکت کردن شانه با اسلینگ است. در دررفتگیهای مکرر یا همراه با آسیبهای دیگر، ممکن است جراحی آرتروسکوپی برای ترمیم ساختارهای آسیبدیده (مانند لابروم) لازم باشد.
فهرست مطالب:
- دررفتگی شانه چیست؟
- انواع دررفتگی شانه
- علل ایجاد دررفتگی
- نشانههای هشداردهنده
- روشهای تشخیصی
- درمان اورژانسی (جااندازی)
- درمانهای غیرجراحی پس از جااندازی
- جراحی دررفتگی مکرر شانه
- ترمیم ضایعه بانکارت
- روش لاتارژه (لاتاریت)
- عوارض و خطرات احتمالی
- دوران نقاهت و توانبخشی
- تمرینات توانبخشی
- پیشگیری از دررفتگی مجدد
- پرسشهای رایج
دررفتگی شانه چیست؟
مفصل شانه یک مفصل گوی و کاسهای است که بیشترین دامنه حرکتی را در بدن دارد. این دامنه حرکتی بالا، شانه را مستعد دررفتگی میکند. دررفتگی شانه زمانی رخ میدهد که سر استخوان بازو از حفره مفصلی (گلنوئید) خارج شود.
شانه شایعترین مفصل دررفتگی در بدن است و حدود ۵۰٪ از تمام دررفتگیها را تشکیل میدهد. دررفتگی میتواند کامل (خروج کامل سر استخوان) یا ناقص (نیمهدررفتگی) باشد.
پس از دررفتگی، ساختارهای اطراف مفصل مانند رباطها، تاندونها و لابروم (لبغضروفی اطراف حفره) ممکن است آسیب ببینند. دررفتگی مکرر میتواند به آسیبهای جدیتر و آرتروز زودرس منجر شود.
انواع دررفتگی شانه
دررفتگی شانه بر اساس جهت خروج سر استخوان بازو به انواع زیر تقسیم میشود:
دررفتگی قدامی (جلو):
- شایعترین نوع (بیش از ۹۵٪ موارد)
- سر استخوان بازو به سمت جلو خارج میشود
- معمولاً در اثر ضربه به بازو در حالت چرخش خارجی و ابداکشن (دور شدن از بدن) ایجاد میشود
- ممکن است با آسیب به لابروم قدامی (ضایعه بانکارت) یا فرورفتگی سر استخوان (ضایعه هیل ساکس) همراه باشد
دررفتگی خلفی (عقب):
- نادر (حدود ۲-۴٪ موارد)
- سر استخوان بازو به سمت عقب خارج میشود
- معمولاً در اثر تشنج، شوک الکتریکی یا ضربه مستقیم از جلو ایجاد میشود
- به راحتی در معاینه بالینی نادیده گرفته میشود
دررفتگی تحتانی (پایین):
- بسیار نادر (کمتر از ۱٪ موارد)
- سر استخوان بازو به سمت پایین خارج میشود
- بازو بالای سر قفل میشود (لکسوس ارکتا)
- معمولاً در اثر ضربه با بازوی بالای سر ایجاد میشود
علل ایجاد دررفتگی شانه
عوامل متعددی میتوانند باعث دررفتگی شانه شوند:
- ضربه مستقیم: ضربه به شانه در تصادفات، ورزشهای برخوردی (فوتبال، راگبی) یا زمین خوردن.
- حرکات ناگهانی: پرتاب کردن با قدرت، چرخش ناگهانی بازو به بیرون.
- کشیدگی بیش از حد: بلند کردن اجسام سنگین با وضعیت نامناسب.
- تشنج یا شوک الکتریکی: انقباضات شدید عضلانی میتواند باعث دررفتگی خلفی شود.
- شل بودن مادرزادی رباطها: برخی افراد به طور ژنتیکی رباطهای شلتری دارند و مستعد دررفتگی هستند.
- دررفتگی قبلی: پس از اولین دررفتگی، احتمال دررفتگی مجدد افزایش مییابد.
نشانههای هشداردهنده دررفتگی شانه
علائم دررفتگی شانه معمولاً واضح و مشخص هستند:
- درد شدید و ناگهانی: درد بلافاصله پس از آسیب ایجاد میشود.
- تغییر شکل قابل مشاهده: شانه ظاهر گرد طبیعی خود را از دست داده و ممکن است برجستگی یا فرورفتگی غیرعادی دیده شود.
- ناتوانی در حرکت: بیمار قادر به حرکت دادن بازو نیست و آن را با دست سالم نگه میدارد.
- ورم و کبودی: به تدریج ایجاد میشود.
- بیحسی یا گزگز: ممکن است در بازو یا دست به دلیل فشار بر اعصاب ایجاد شود.
- اسپاسم عضلانی: عضلات اطراف شانه دچار اسپاسم میشوند.
مشکلات شانه گاهی با یکدیگر مرتبط هستند. برای اطلاعات بیشتر میتوانید صفحه پارگی تاندون شانه ، شانه یخ زده ، آرتروسکوپی شانه و آرتروز شانه را مطالعه کنید.
روشهای تشخیص دررفتگی شانه
تشخیص دررفتگی شانه معمولاً بر اساس معاینه بالینی و تأیید با تصویربرداری انجام میشود:
- معاینه بالینی: پزشک با مشاهده تغییر شکل، لمس و بررسی نبض و حس اندام، دررفتگی را تشخیص میدهد.
- رادیوگرافی:
- برای تأیید تشخیص و تعیین نوع دررفتگی
- بررسی شکستگیهای همراه (شکستگیهای سر استخوان بازو یا لبه حفره)
- بررسی پس از جااندازی برای تأیید قرارگیری صحیح استخوان
- سیتی اسکن: در موارد پیچیده یا شکستگیهای همراه برای بررسی دقیقتر.
- امآرآی: برای ارزیابی آسیبهای بافت نرم مانند پارگی لابروم، تاندونها و رباطها، به ویژه در دررفتگیهای مکرر.
درمان اورژانسی (جااندازی شانه)
درمان اولیه دررفتگی شانه، جااندازی بسته توسط پزشک متخصص است. این کار باید در اسرع وقت و در شرایط مناسب انجام شود:
روشهای جااندازی:
- روش کشش-ضدکشش: کشش ملایم بازو در حالی که بدن ثابت نگه داشته شده است.
- روش چرخش خارجی: چرخش آرام بازو به خارج با آرنج خم شده.
- روش کانینگهام: روشی ملایم و بدون درد با استفاده از ماساژ عضلات.
- روش میلچ: جااندازی با استفاده از اهرم بدن بیمار.
نکات مهم:
- جااندازی معمولاً با آرامبخشی و بیحسی موضعی یا گاهی بیهوشی عمومی انجام میشود.
- پس از جااندازی، رادیوگرافی مجدد برای تأیید قرارگیری صحیح استخوان انجام میشود.
- نبض، حس و حرکت اندام قبل و بعد از جااندازی بررسی میشود.
درمانهای غیرجراحی پس از جااندازی
پس از جااندازی موفق، درمان غیرجراحی برای اکثر بیماران توصیه میشود، به ویژه برای دررفتگیهای اولیه بدون آسیب جدی:
- بیحرکتی: استفاده از آویز بازو (اسلینگ) به مدت ۱ تا ۳ هفته برای استراحت و کاهش درد.
- یخ درمانی: هر ۳-۴ ساعت به مدت ۱۵-۲۰ دقیقه برای کاهش التهاب و درد.
- داروهای ضدالتهاب: برای کنترل درد و التهاب.
- فیزیوتراپی:
- پس از کاهش درد، حرکات ملایم پاندولی شروع میشود.
- به تدریج تمرینات دامنه حرکتی افزایش مییابد.
- تمرینات تقویتی عضلات روتاتور کاف و عضلات اطراف شانه.
- تمرینات تعادلی و حس عمقی برای پیشگیری از دررفتگی مجدد.
مدت درمان غیرجراحی معمولاً ۳ تا ۶ ماه است و در اکثر بیماران با یک بار دررفتگی، نتیجه خوبی دارد.
برای درمان درد ستون فقرات مشاوره بگیرید
اگر از دردهای کمر یا گردن رنج میبرید، تشخیص دقیق و انتخاب روش درمان مناسب میتواند از جراحیهای غیرضروری جلوگیری کند. برای دریافت مشاوره و بررسی تخصصی، همین حالا اقدام کنید.
جراحی دررفتگی مکرر شانه
در برخی موارد، جراحی برای درمان دررفتگی شانه ضروری است:
موارد نیاز به جراحی:
- دررفتگیهای مکرر (دو بار یا بیشتر)
- احساس ناپایداری مداوم شانه پس از درمان غیرجراحی
- آسیبهای همراه مانند پارگی لابروم (ضایعه بانکارت) یا شکستگیهای نیازمند ترمیم
- دررفتگی همراه با آسیب به اعصاب یا عروق
- دررفتگیهای مقاوم به جااندازی بسته
- ورزشکاران جوان با دررفتگی اولیه (به دلیل خطر بالای عود)
روشهای جراحی:
- آرتروسکوپی (کمتهاجمی): ترمیم ضایعه بانکارت و ساختارهای آسیبدیده با بخیه و لنگرهای مخصوص.
- جراحی باز: برای موارد پیچیدهتر یا شکستگیهای همراه.
- روش لاتارژه: برای موارد با کمبود استخوان قابل توجه.
ترمیم ضایعه بانکارت (Bankart Repair)
ضایعه بانکارت شایعترین آسیب همراه با دررفتگی قدامی شانه است. در این آسیب، لابروم قدامی (لبغضروفی اطراف حفره) از لبه استخوانی جدا میشود و ثبات مفصل را کاهش میدهد.
مراحل جراحی آرتروسکوپی ترمیم بانکارت:
- بیهوشی: معمولاً بیهوشی عمومی.
- ایجاد برشهای کوچک: ۲-۳ برش حدود ۱ سانتیمتر در اطراف شانه.
- ورود آرتروسکوپ: بررسی داخل مفصل و تأیید ضایعه.
- آمادهسازی سطح استخوان: ایجاد سطح مناسب برای چسبندگی مجدد لابروم.
- قرار دادن لنگرها: لنگرهای مخصوص (فلزی یا قابل جذب) در لبه استخوان قرار داده میشوند.
- بخیه لابروم: لابروم با استفاده از نخهای متصل به لنگرها به استخوان بخیه میشود.
- بررسی نهایی: اطمینان از تثبیت مناسب.
- بستن برشها: با بخیه یا چسب مخصوص.
روش لاتارژه (Latariet)
روش لاتارژه یک جراحی باز برای درمان دررفتگیهای مکرر شانه با کمبود استخوان قابل توجه است (بیش از ۲۰٪ کمبود لبه حفره یا ضایعه هیل ساکس بزرگ).
مراحل جراحی:
- برش: برش کوچکی در جلوی شانه ایجاد میشود.
- جدا کردن قطعه استخوانی: قطعه کوچکی از استخوان کوراکوئید (زائده کلاغی) به همراه تاندون عضله جدا میشود.
- انتقال قطعه استخوانی: قطعه استخوانی به جلوی حفره گلنوئید منتقل شده و با پیچ ثابت میشود.
- تثبیت اضافی: عضله منتقل شده نیز به عنوان یک بند حمایتی اضافی عمل میکند.
- بستن برش.
مزایا:
- بازسازی کمبود استخوان
- ایجاد ثبات بسیار خوب حتی در موارد پیچیده
- کاهش خطر عود به کمتر از ۵٪
معایب: جراحی باز با برش بزرگتر، دوران نقاهت طولانیتر نسبت به آرتروسکوپی.
عوارض و خطرات احتمالی دررفتگی شانه
دررفتگی شانه و درمان آن ممکن است با عوارض زیر همراه باشد:
عوارض خود دررفتگی:
- آسیب عصبی: شایعترین عصب درگیر، عصب زیربغلی است که میتواند باعث بیحسی در ناحیه دلتوئید شود.
- آسیب عروقی: آسیب به عروق زیربغلی (نادر).
- شکستگیهای همراه: شکستگی سر استخوان بازو یا لبه حفره.
- پارگی روتاتور کاف: به ویژه در افراد مسنتر.
- ضایعات استخوانی: ضایعه هیل ساکس (فرورفتگی در سر استخوان) و ضایعه بانکارت (جداشدگی لابروم).
عوارض درمان:
- عود دررفتگی: به ویژه در جوانان با فعالیت بالا.
- سفتی و خشکی مفصل: پس از جراحی یا بیحرکتی طولانی.
- آرتروز زودرس: به دلیل آسیبهای مکرر.
- عوارض جراحی: عفونت، آسیب عصبی، شکست ترمیم.
دوران نقاهت و توانبخشی
توانبخشی پس از دررفتگی شانه (چه درمان غیرجراحی و چه جراحی) بسیار مهم است و به نوع درمان بستگی دارد:
پس از درمان غیرجراحی:
- هفته اول تا سوم: استفاده از آویز بازو، حرکات پاندولی ملایم، یخ درمانی.
- هفته سوم تا ششم: قطع آویز، شروع تمرینات دامنه حرکتی فعال، تمرینات کششی ملایم.
- هفته ششم تا دوازدهم: تمرینات تقویتی تدریجی با کش و وزنههای سبک.
- ماه سوم به بعد: بازگشت تدریجی به فعالیتهای ورزشی.
پس از جراحی ترمیم بانکارت:
- هفته اول تا چهارم: آویز بازو، حرکات پاندولی، یخ درمانی، پرهیز از حرکت فعال.
- هفته چهارم تا هشتم: قطع آویز، شروع تمرینات دامنه حرکتی فعال، کشش ملایم.
- هفته هشتم تا دوازدهم: تمرینات تقویتی تدریجی.
- ماه سوم تا ششم: تمرینات پیشرفته و بازگشت تدریجی به ورزش.
پس از جراحی لاتارژه:
- دوران نقاهت طولانیتر، معمولاً ۶-۹ ماه برای بازگشت کامل به ورزش.
تمرینات توانبخشی پس از دررفتگی شانه
انجام منظم تمرینات زیر با نظر فیزیوتراپیست به بهبود ثبات و قدرت شانه کمک میکند:
- حرکت آونگی: خم شدن به جلو و چرخاندن آرام بازو در جهات مختلف.
- کشش با عصا: به پشت بخوابید و با کمک دست سالم، دست آسیبدیده را بالا ببرید.
- کشش چرخش خارجی با در: در حالت ایستاده در کنار در، دست آسیبدیده را روی چهارچوب قرار داده و بدن را بچرخانید.
- تمرینات ایزومتریک: فشار دادن دست به دیوار در جهات مختلف بدون حرکت مفصل.
- تمرینات تقویتی با کش: چرخش خارجی و داخلی با کش ورزشی.
- تمرینات تعادلی و حس عمقی: حفظ تعادل روی دست در وضعیتهای مختلف.
- تمرینات اسکاپولا: جمع کردن و پایین آوردن شانهها.
پیشگیری از دررفتگی مجدد شانه
پس از یک بار دررفتگی، احتمال دررفتگی مجدد افزایش مییابد. برای پیشگیری، توصیههای زیر را رعایت کنید:
- ادامه تمرینات تقویتی: عضلات روتاتور کاف و عضلات اطراف شانه را همیشه قوی نگه دارید.
- تمرینات تعادلی و حس عمقی: برای بهبود کنترل عصبی-عضلانی مفصل.
- پرهیز از حرکات پرخطر: در ماههای اول پس از دررفتگی، از حرکات پرتابی و چرخشهای ناگهانی خودداری کنید.
- استفاده از وسایل محافظتی: در ورزشهای پربرخورد از زانوبند یا وسایل محافظ مناسب استفاده کنید.
- آموزش بیومکانیک صحیح: آموزش الگوهای حرکتی صحیح در ورزش و فعالیتهای روزمره.
- توجه به علائم هشدار: در صورت احساس ناپایداری یا لق شدن شانه، به پزشک مراجعه کنید.
پرسشهای رایج درباره دررفتگی شانه
آیا دررفتگی شانه خود به خود خوب میشود؟
خیر، دررفتگی شانه نیاز به جااندازی توسط پزشک دارد. هرگز سعی نکنید خودتان آن را جا بیندازید.
بعد از جااندازی چه مدت باید از آویز بازو استفاده کنم؟
معمولاً ۱ تا ۳ هفته بسته به شدت آسیب و نظر پزشک. در جوانان ممکن است مدت بیشتری باشد.
چه زمانی میتوانم به ورزش برگردم؟
پس از درمان غیرجراحی، معمولاً ۳ تا ۶ ماه. پس از جراحی، ۶ تا ۹ ماه. زمان دقیق توسط پزشک تعیین میشود.
احتمال عود دررفتگی چقدر است؟
در افراد جوان زیر ۲۵ سال با فعالیت بالا، احتمال عود تا ۸۰٪ است. با درمان مناسب و توانبخشی، این خطر کاهش مییابد.
آیا بعد از دررفتگی شانه، آرتروز میگیرم؟
دررفتگیهای مکرر میتوانند خطر آرتروز زودرس را افزایش دهند. درمان به موقع و پیشگیری از عود، این خطر را کاهش میدهد.
بهترین روش جراحی برای دررفتگی مکرر چیست؟
بستگی به نوع آسیب دارد. ترمیم آرتروسکوپی بانکارت برای اکثر موارد مناسب است. در موارد کمبود استخوان، روش لاتارژه توصیه میشود.
