درمان شانه یخ زده
شانه یخ زده یا کپسولیت چسبنده، وضعیتی است که در آن مفصل شانه به تدریج سفت شده و حرکت آن محدود میشود. این عارضه با درد و خشکی پیشرونده همراه است و میتواند ماهها تا سالها طول بکشد.
در این صفحه با علل ایجاد شانه یخ زده، مراحل پیشرفت، علائم، روشهای تشخیص و گزینههای درمانی از جمله فیزیوتراپی، تزریق و در موارد مقاوم، جراحی آرتروسکوپی تحت نظر دکتر خانم ادهمی آشنا میشوید.
(این بخش پس از اضافه شدن ویدیو تکمیل میشود)
خلاصه سریع: شانه یخ زده عارضهای است که در آن کپسول مفصلی شانه ضخیم و سفت شده و حرکت شانه را محدود میکند. این بیماری معمولاً سه مرحله دارد: مرحله یخ زدن (درد و خشکی)، مرحله یخ زده (خشکی شدید) و مرحله ذوب شدن (بازگشت تدریجی حرکت). درمان شامل فیزیوتراپی، تزریق کورتون و در موارد مقاوم، جراحی آرتروسکوپی برای آزادسازی کپسول مفصلی است.
فهرست مطالب:
شانه یخ زده چیست؟
شانه یخ زده یا کپسولیت چسبنده، وضعیتی است که در آن کپسول مفصلی شانه (بافت همبندی که مفصل را احاطه کرده) ضخیم، سفت و ملتهب میشود. این ضخیم شدن باعث ایجاد چسبندگیهایی در داخل مفصل شده و حرکت استخوان بازو را در حفره مفصلی محدود میکند.
این عارضه معمولاً به تدریج ایجاد شده و سه مرحله دارد. شانه یخ زده میتواند ماهها تا چند سال طول بکشد و اغلب به تدریج و با درمان مناسب بهبود مییابد. حدود ۲ تا ۵ درصد از جمعیت به این عارضه مبتلا میشوند و در زنان شایعتر از مردان است.
شانه یخ زده معمولاً بین سنین ۴۰ تا ۶۰ سالگی رخ میدهد و در افراد مبتلا به دیابت شایعتر است.
مراحل پیشرفت شانه یخ زده
شانه یخ زده معمولاً سه مرحله دارد که هر مرحله میتواند چندین ماه طول بکشد:
مرحله ۱: یخ زدن (Freezing Stage) - ۲ تا ۹ ماه
- شروع تدریجی درد در شانه
- درد هنگام حرکت و گاهی در شب (به خصوص هنگام خوابیدن روی شانه آسیبدیده)
- افزایش تدریجی خشکی و محدودیت حرکت
- درد منتشر به بازو
مرحله ۲: یخ زده (Frozen Stage) - ۴ تا ۱۲ ماه
- کاهش تدریجی درد (به خصوص درد شبانه)
- خشکی شدید و محدودیت قابل توجه حرکت
- انجام فعالیتهای روزمره مانند شانه زدن مو، بستن دکمه پشت و رسیدن به قفسههای بلند دشوار میشود
- احساس سفتی شدید در شانه
مرحله ۳: ذوب شدن (Thawing Stage) - ۵ تا ۲۴ ماه
- کاهش تدریجی خشکی
- بازگشت تدریجی دامنه حرکتی
- بهبود توانایی انجام فعالیتهای روزمره
- درد حداقل یا بدون درد
علل و عوامل خطر شانه یخ زده
علت دقیق شانه یخ زده ناشناخته است، اما برخی عوامل خطر ابتلا به این عارضه را افزایش میدهند:
- دیابت: افراد مبتلا به دیابت بیشتر در معرض خطر هستند و درمان در آنها دشوارتر است.
- بیماریهای تیروئید: کمکاری یا پرکاری تیروئید.
- بیماریهای هورمونی: مانند اختلالات غده فوق کلیوی.
- بیحرکتی طولانی: پس از جراحی، شکستگی یا آسیب شانه.
- سن و جنسیت: شایعترین سن ۴۰-۶۰ سال و در زنان شایعتر است.
- بیماریهای قلبی و ریوی: مانند بیماری پارکینسون یا سکته مغزی.
- سابقه آسیب شانه: بورسیت، تاندونیت یا جراحی قبلی شانه.
در بسیاری از موارد، علت دقیق قابل شناسایی نیست.
نشانههای هشداردهنده شانه یخ زده
علائم شانه یخ زده معمولاً تدریجی شروع شده و با گذشت زمان بدتر میشوند:
- درد شانه: به ویژه در مراحل اولیه، درد ممکن است مبهم و منتشر باشد و به بازو انتشار یابد.
- درد شبانه: درد هنگام خواب روی شانه آسیبدیده شایع است.
- خشکی و محدودیت حرکت: ناتوانی در انجام حرکات ساده مانند بالا بردن بازو، چرخاندن آن یا رسیدن به پشت.
- مشکل در فعالیتهای روزمره: شانه زدن مو، لباس پوشیدن، بستن کمربند یا دکمه پشت، برداشتن اشیا از قفسه بلند.
- احساس سفتی: احساس سفتی عمیق در مفصل شانه.
برای درمان درد ستون فقرات مشاوره بگیرید
اگر از دردهای کمر یا گردن رنج میبرید، تشخیص دقیق و انتخاب روش درمان مناسب میتواند از جراحیهای غیرضروری جلوگیری کند. برای دریافت مشاوره و بررسی تخصصی، همین حالا اقدام کنید.
روشهای تشخیص شانه یخ زده
تشخیص شانه یخ زده معمولاً بر اساس معاینه بالینی و شرح حال بیمار انجام میشود:
- معاینه بالینی: پزشک دامنه حرکتی فعال و غیرفعال شانه را بررسی میکند. در شانه یخ زده، هر دو نوع حرکت محدود است.
- رادیوگرافی: برای رد سایر مشکلات مانند آرتروز، شکستگی یا دررفتگی.
- سونوگرافی: برای بررسی تاندونهای روتاتور کاف و رد پارگی.
- امآرآی: در موارد مشکوک برای بررسی دقیقتر بافتهای نرم و رد سایر آسیبها.
تشخیص شانه یخ زده بیشتر بالینی است و تصویربرداری معمولاً برای رد سایر علل انجام میشود.
مشکلات شانه گاهی با یکدیگر مرتبط هستند. برای اطلاعات بیشتر میتوانید صفحه پارگی تاندون شانه یا آرتروسکوپی شانه را مطالعه کنید. همچنین در رفتگی شانه و آرتروز شانه میتواند برای شما مفید باشد.
درمانهای غیرجراحی شانه یخ زده
درمان شانه یخ زده معمولاً با روشهای غیرجراحی شروع میشود:
- فیزیوتراپی: اصلیترین روش درمان، شامل کششهای ملایم و تمرینات دامنه حرکتی.
- تزریق کورتون: تزریق داخل مفصلی کورتون برای کاهش التهاب و درد به ویژه در مراحل اولیه.
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی: برای کنترل درد و التهاب.
- یخ درمانی و گرما درمانی: یخ برای کاهش التهاب و گرما برای کاهش خشکی.
- تزریق پیآرپی: در برخی مطالعات برای کاهش التهاب و تحریک ترمیم استفاده شده است.
- تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست: برای کاهش درد.
درمان غیرجراحی در اکثر بیماران مؤثر است و نیاز به جراحی را کاهش میدهد.
فیزیوتراپی و تمرینات در شانه یخ زده
فیزیوتراپی سنگ بنای درمان شانه یخ زده است و باید به طور منظم و با صبر و حوصله انجام شود:
- کششهای ملایم و تدریجی: افزایش آهسته دامنه حرکتی بدون ایجاد درد شدید.
- تمرینات پاندولی: خم شدن به جلو و چرخاندن آرام بازو مانند آونگ.
- کشش با استفاده از دیوار یا عصا: برای افزایش دامنه حرکتی.
- تمرینات چرخش خارجی و داخلی: با کمک کش یا وزنه سبک.
- بالا بردن بازو به کمک دست سالم: با استفاده از عصا یا دست سالم.
- تمرینات تقویتی تدریجی: پس از بهبود دامنه حرکتی.
- اولتراسوند و گرما درمانی: قبل از تمرینات برای کاهش خشکی.
توجه: تمرینات باید منظم و روزانه انجام شوند، اما از حرکات شدید و دردناک پرهیز شود.
تزریق داخل مفصلی در شانه یخ زده
تزریق کورتون به داخل مفصل شانه میتواند التهاب را کاهش داده و درد را تسکین دهد، به ویژه در مراحل اولیه بیماری:
- کاهش سریع درد: اثر ضدالتهابی قوی کورتون باعث کاهش سریع درد میشود.
- بهبود دامنه حرکتی: با کاهش درد، بیمار میتواند تمرینات فیزیوتراپی را بهتر انجام دهد.
- تزریق محدود: به دلیل عوارض جانبی، تزریق کورتون معمولاً به ۲-۳ بار در سال محدود میشود.
- تزریق پیآرپی: در برخی موارد برای کاهش التهاب و تحریک ترمیم بافت استفاده میشود.
تزریق معمولاً در مطب و با هدایت سونوگرافی برای دقت بیشتر انجام میشود.
مانیپولاسیون تحت بیهوشی
در مواردی که درمانهای غیرجراحی پاسخگو نباشند، ممکن است مانیپولاسیون تحت بیهوشی توصیه شود:
در این روش، بیمار تحت بیهوشی عمومی قرار گرفته و جراح با حرکات کنترلشده و ملایم، شانه را در جهات مختلف حرکت میدهد تا چسبندگیهای داخل مفصلی شکسته شوند و دامنه حرکتی افزایش یابد.
مزایا:
- افزایش سریع دامنه حرکتی
- روش کمتهاجمی (بدون برش)
- قابل انجام به صورت سرپایی
معایب و خطرات:
- خطر شکستگی استخوان (به ویژه در افراد مسن با پوکی استخوان)
- خطر آسیب به تاندونها یا سایر ساختارها
- عود احتمالی خشکی
پس از مانیپولاسیون، فیزیوتراپی فشرده برای حفظ دامنه حرکتی به دست آمده ضروری است.
آرتروسکوپی و آزادسازی کپسول مفصلی
در موارد مقاوم به درمان که سایر روشها مؤثر نبودهاند، جراحی آرتروسکوپی برای آزادسازی کپسول مفصلی انجام میشود:
در این روش کمتهاجمی، جراح با ایجاد چند برش کوچک و استفاده از دوربین (آرتروسکوپ)، کپسول ضخیم و سفت شده را به دقت برش میدهد تا چسبندگیها آزاد شده و دامنه حرکتی بازگردد.
مزایا:
- برشهای کوچک و جای زخم نامحسوس
- آزادسازی دقیق و کنترلشده چسبندگیها
- خطر کمتر نسبت به مانیپولاسیون (شکستگی، آسیب تاندون)
- بازگشت سریعتر به فعالیت
مراحل جراحی:
- بیهوشی عمومی
- ایجاد ۲-۳ برش کوچک در اطراف شانه
- ورود دوربین و ابزارهای جراحی
- برش کپسول ضخیم شده و آزادسازی چسبندگیها
- بررسی و در صورت نیاز ترمیم سایر آسیبها
- بستن برشها
پس از جراحی، فیزیوتراپی فشرده و منظم برای حفظ دامنه حرکتی به دست آمده ضروری است.
دوران نقاهت و توانبخشی پس از جراحی
توانبخشی پس از جراحی شانه یخ زده بسیار حیاتی است و موفقیت جراحی به پایبندی بیمار به برنامه توانبخشی بستگی دارد:
هفته اول تا دوم:
- استفاده از آویز بازو (معمولاً فقط برای راحتی)
- شروع حرکات غیرفعال توسط فیزیوتراپیست
- یخ درمانی برای کاهش درد و ورم
- تمرینات پاندولی ملایم
هفته دوم تا ششم:
- قطع آویز بازو
- تمرینات فعال با کمک فیزیوتراپیست
- کششهای ملایم و تدریجی
- افزایش تدریجی دامنه حرکتی
هفته ششم تا دوازدهم:
- تمرینات تقویتی سبک
- کششهای پیشرفتهتر
- بازگشت تدریجی به فعالیتهای روزمره
ماه سوم تا ششم:
- تمرینات تقویتی پیشرفته
- بازگشت به فعالیتهای سنگینتر و ورزش
تمرینات مناسب برای شانه یخ زده
انجام منظم تمرینات زیر با نظر فیزیوتراپیست به بهبود دامنه حرکتی کمک میکند:
- حرکت آونگی: خم شدن به جلو و چرخاندن آرام بازو در جهات مختلف.
- کشش با عصا: به پشت بخوابید، یک عصا را با دو دست بگیرید و با دست سالم، دست آسیبدیده را به آرامی بالا ببرید.
- کشش با دیوار: رو به دیوار بایستید و انگشتان را روی دیوار قرار دهید و به آرامی بالا ببرید.
- کشش چرخش خارجی با در: در حالت ایستاده در کنار در، دست آسیبدیده را روی چهارچوب قرار داده و به آرامی بدن را بچرخانید.
- کشش حولهای: یک حوله را از پشت بگیرید و با دست سالم، دست آسیبدیده را به سمت بالا بکشید.
- کشش خوابیده به پهلو: به پهلو بخوابید و با کمک دست سالم، بازوی آسیبدیده را به آرامی بکشید.
پیشگیری از عود شانه یخ زده
برای کاهش خطر عود شانه یخ زده، توصیههای زیر را رعایت کنید:
- ادامه تمرینات: حتی پس از بهبود، تمرینات کششی و تقویتی را به طور منظم ادامه دهید.
- کنترل بیماریهای زمینهای: مانند دیابت و بیماریهای تیروئید.
- حرکت منظم شانه: از بیحرکتی طولانی شانه خودداری کنید.
- گرم کردن قبل از ورزش: قبل از فعالیتهای ورزشی، شانه را گرم کنید.
- توجه به علائم اولیه: در صورت احساس خشکی یا محدودیت حرکت، سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
- مراقبت از شانه مقابل: در ۲۰ تا ۳۰ درصد موارد، شانه مقابل نیز درگیر میشود.
پرسشهای رایج درباره شانه یخ زده
شانه یخ زده چند ماه طول میکشد؟
این بیماری معمولاً ۱۲ تا ۳۶ ماه طول میکشد و سه مرحله دارد. با درمان مناسب، دوره بیماری کوتاهتر میشود.
آیا شانه یخ زده خود به خود خوب میشود؟
در بسیاری از موارد، شانه یخ زده به تدریج و با گذشت زمان بهبود مییابد، اما درمان (فیزیوتراپی و تزریق) میتواند روند بهبود را تسریع کرده و از شدت علائم بکاهد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟
اگر به تدریج متوجه محدودیت حرکت شانه خود شدهاید یا در انجام فعالیتهای روزمره مشکل دارید، برای معاینه به پزشک مراجعه کنید.
آیا تزریق کورتون برای شانه یخ زده مؤثر است؟
بله، تزریق کورتون به ویژه در مراحل اولیه (مرحله یخ زدن) میتواند التهاب و درد را کاهش داده و به انجام بهتر تمرینات فیزیوتراپی کمک کند.
آیا شانه یخ زده در هر دو شانه ایجاد میشود؟
در ۲۰ تا ۳۰ درصد موارد، شانه مقابل نیز درگیر میشود، گاهی همزمان و گاهی با تأخیر.
آیا با شانه یخ زده میتوانم بخوابم؟
خوابیدن روی شانه آسیبدیده دردناک است. سعی کنید به پشت یا روی شانه سالم بخوابید و از بالش برای حمایت استفاده کنید.
