درمان دیسک کمر با جراحی
دیسک کمر یکی از شایعترین علتهای کمردرد و درد تیرکشنده به پا (سیاتیک) است. زمانی که روشهای درمان غیرجراحی مانند دارودرمانی و فیزیوتراپی پاسخگو نباشند، جراحی دیسک بسته کمر (میکرودیسککتومی) به عنوان یک روش مدرن و کم تهاجمی، گزینهای ایدهآل برای رفع فشار از روی ریشههای عصبی و بازگشت سریع به زندگی عادی محسوب میشود.
در این صفحه بهصورت ساده و کاربردی با جراحی دیسک بسته کمر، مزایای آن نسبت به جراحی باز، مراحل انجام عمل، مراقبتهای پس از جراحی و پاسخ سوالات رایج بیماران آشنا میشوید.
(این قسمت بعد از ارسال لینک ویدیو تکمیل میشود)
خلاصه مطلب
جراحی دیسک بسته چیست؟
بین مهرههای ستون فقرات، ساختارهایی به نام دیسک قرار دارند که نقش ضربهگیر را ایفا میکنند و به حرکت نرم و انعطافپذیر ستون فقرات کمک میکنند. هر دیسک از یک بخش ژلهای در مرکز و یک لایه محکم در اطراف تشکیل شده است.
وقتی این دیسک دچار بیرونزدگی یا فتق شود و به ریشههای عصبی فشار وارد کند، علائمی مانند درد کمر، سیاتیک، گزگز یا بیحسی در پاها ایجاد میشود. در صورتی که این علائم با روشهای درمان غیرجراحی مانند دارودرمانی و فیزیوتراپی بهبود نیابند، جراحی دیسک بسته کمر (میکرودیسککتومی) به عنوان یک گزینه درمانی مؤثر و کم تهاجمی مطرح میشود. در این روش، جراح با استفاده از میکروسکوپ و ابزارهای دقیق، تنها قسمت آسیبدیده دیسک را برمیدارد و فشار را از روی ریشه عصبی برطرف میکند.
برای آشنایی با سایر روشهای درمان دیسک کمر و مشکلات مرتبط با ستون فقرات، صفحه درمان دیسک کمر و ستون فقرات را ببینید.
مزایای جراحی بسته دیسک کمر نسبت به روش سنتی
جراحی دیسک بسته (میکرودیسککتومی) در مقایسه با جراحی باز سنتی، مزایای قابل توجهی دارد که آن را به گزینه ارجح برای بسیاری از بیماران تبدیل کرده است. در جدول زیر، این دو روش را از جنبههای مختلف مقایسه کردهایم:
خلاصه مهمترین مزایای جراحی بسته
بازگشت سریع به زندگی عادی
به دلیل آسیب حداقل به بافتها، بیمار سریعتر به فعالیتهای روزمره بازمیگردد.
بستری کوتاهمدت
تنها ۱ تا ۲ روز بستری در بیمارستان، کاهش هزینهها و ریسک عفونت بیمارستانی.
برش کوچک و ظریف
جای زخم بسیار کوچک و نامحسوس، زیبایی و کاهش عوارض.
عوارض کمتر
کاهش ریسک عفونت، خونریزی، چسبندگی و آسیب عصبی.
علائم نیازمند جراحی بسته
علائم دیسک کمر میتواند از یک کمردرد ساده تا دردهای شدید و تیرکشنده به پا متغیر باشد. شدت و نوع علائم به محل درگیری دیسک و میزان فشار واردشده به ریشههای عصبی بستگی دارد. در مواردی که بیمار کاندید جراحی دیسک بسته میشود، معمولاً علائم زیر وجود دارد: درد شدید و مداوم در پا (سیاتیک) که با استراحت بهبود نمییابد، ضعف پیشرونده در عضلات پا، بیحسی یا گزگز مداوم در اندام تحتانی، و در موارد اورژانسی اختلال در کنترل ادرار یا مدفوع.
- درد تیرکشنده و مداوم از کمر به باسن، ران یا ساق پا (سیاتیک) که با استراحت و درمان دارویی بهبود نمییابد
- ضعف پیشرونده در عضلات پا، مثلاً هنگام بلند کردن پا از زمین یا ایستادن روی پنجه پا
- گزگز، مورمور شدن یا بیحسی مداوم در پا یا انگشتان پا که کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار داده است
- احساس سنگینی شدید در یک یا هر دو پا و مشکل در راه رفتن
- افزایش شدید درد هنگام سرفه، عطسه یا زور زدن که نشاندهنده فشار روی ریشه عصبی است
- کمردردی که با نشستن طولانی، خم شدن یا بلند شدن تشدید میشود و به فعالیتهای روزمره محدودیت ایجاد میکند
- عدم پاسخگویی به حداقل ۶ هفته درمان غیرجراحی مانند دارودرمانی و فیزیوتراپی
- علائم اورژانسی: اختلال در کنترل ادرار یا مدفوع، بیحسی زینی شکل (بیحسی در نواحی تماس با زین) که نیاز به جراحی فوری دارد
توجه داشته باشید که برخی علائم مانند درد تیرکشنده به دست یا بیحسی انگشتان دست میتواند به مشکلاتی مانند دیسک گردن مرتبط باشد که روش درمانی متفاوتی دارد. تشخیص دقیق محل درگیری دیسک توسط متخصص مغز و اعصاب و با کمک MRI انجام میشود تا بهترین روش درمانی (اعم از جراحی بسته یا روشهای دیگر) انتخاب شود.
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، بررسی فوری پزشکی ضروری است، زیرا ممکن است نیاز به جراحی اورژانسی دیسک بسته داشته باشید:
- ضعف شدید یا ناگهانی در یک یا هر دو پا که راه رفتن را مختل کرده است
- بیاختیاری ادرار یا مدفوع (از دست دادن کنترل)
- بیحسی گسترده در ناحیه نشیمنگاه، کشاله ران و داخلی رانها (بیحسی زینی شکل)
- درد ناگهانی و غیرقابل تحمل که با مسکن کنترل نمیشود
این علائم میتوانند نشانه سندرم کودا اکوینا باشند که یک وضعیت اورژانسی است و جراحی بسته دیسک در این موارد باید هر چه سریعتر انجام شود تا از آسیب دائمی عصبی جلوگیری گردد.
در صورت تداوم یا تشدید علائم با وجود درمانهای غیرجراحی (دارودرمانی و فیزیوتراپی)، ارزیابی تخصصی توسط متخصص مغز و اعصاب برای بررسی امکان جراحی دیسک بسته کمر ضروری است. تشخیص زودهنگام و انتخاب روش درمانی مناسب میتواند از پیشرفت آسیب عصبی و عوارض دائمی جلوگیری کند و کیفیت زندگی شما را بهبود بخشد.
چه زمانی دیسک کمر نیاز به جراحی بسته دارد؟
جراحی دیسک بسته کمر معمولاً زمانی توصیه میشود که روشهای درمان غیرجراحی مانند دارودرمانی، فیزیوتراپی و تزریق اپیدورال پس از حداقل ۶ هفته درمان منجر به بهبود علائم نشده باشند. با این حال، در برخی شرایط خاص، جراحی ممکن است زودتر و حتی به صورت اورژانسی انجام شود.
موارد اصلی که بیمار کاندید مناسبی برای جراحی دیسک بسته محسوب میشود عبارتند از:
- شکست درمان محافظهکارانه: ادامه علائم پس از ۶ تا ۸ هفته درمان غیرجراحی استاندارد
- درد رادیکولار شدید: درد تیرکشنده و مداوم در پا که کیفیت زندگی و خواب بیمار را مختل کرده است
- ضعف پیشرونده عصبی: کاهش تدریجی قدرت عضلانی در اندام تحتانی
- نقص عصبی قابل توجه: بیحسی یا گزگز مداوم که با درمان بهبود نیافته است
- فتق دیسک بزرگ: وجود قطعه دیسک بزرگی که در MRI مشاهده میشود و فشار شدیدی به ریشه عصبی وارد میکند
موارد اورژانسی جراحی بسته دیسک:
- سندرم کودا اکوینا: بیاختیاری ادرار/مدفوع، بیحسی زینی شکل و ضعف ناگهانی پاها (نیاز به جراحی فوری ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت)
- کمبود عصبی حاد: فلج ناگهانی یا کاهش شدید قدرت عضلانی
تصمیمگیری نهایی برای انجام جراحی دیسک بسته بر اساس سه عامل اصلی گرفته میشود: علائم بالینی بیمار، یافتههای MRI و عدم پاسخ به درمان غیرجراحی. پزشک متخصص پس از معاینه دقیق و بررسی همه جوانب، بهترین روش درمانی را به شما پیشنهاد خواهد داد.
برای درمان درد ستون فقرات مشاوره بگیرید
اگر از دردهای کمر یا گردن رنج میبرید، تشخیص دقیق و انتخاب روش درمان مناسب میتواند از جراحیهای غیرضروری جلوگیری کند. برای دریافت مشاوره و بررسی تخصصی، همین حالا اقدام کنید.
روشهای جراحی دیسک کمر (بسته در مقابل باز)
برای درمان جراحی دیسک کمر، دو رویکرد اصلی وجود دارد: جراحی باز سنتی و جراحی بسته (میکرودیسککتومی). امروزه با پیشرفت تکنولوژی و تجهیزات پزشکی، جراحی بسته به دلیل مزایای فراوان، به روش ارجح برای بسیاری از بیماران تبدیل شده است. در ادامه این دو روش را مقایسه میکنیم:
جراحی بسته (میکرودیسککتومی)
- برش: ۲ تا ۳ سانتیمتر
- مدت بستری: ۱ تا ۲ روز
- خونریزی: حداقل
- بازگشت به کار اداری: ۲ تا ۴ هفته
- بازگشت به فعالیت سنگین: ۸ تا ۱۲ هفته
- عوارض: کمتر
- اسکار (جای زخم): بسیار کوچک
جراحی باز (لامینکتومی)
- برش: ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر
- مدت بستری: ۵ تا ۷ روز
- خونریزی: قابل توجه
- بازگشت به کار اداری: ۸ تا ۱۲ هفته
- بازگشت به فعالیت سنگین: ۴ تا ۶ ماه
- عوارض: بیشتر
- اسکار (جای زخم): بزرگ و مشخص
انواع روشهای جراحی بسته دیسک کمر:
- میکرودیسککتومی (Microdiscectomy): رایجترین روش جراحی بسته که با استفاده از میکروسکوپ انجام میشود. جراح با دید مستقیم و بزرگنمایی بالا، قطعه دیسک فتق شده را برمیدارد.
- اندوسکوپیک دیسککتومی (Endoscopic Discectomy): در این روش از یک دوربین بسیار کوچک استفاده میشود که از طریق برشی ۱ سانتیمتری وارد میشود. جراحی از طریق مانیتور انجام میشود.
- لیزر درمانی: در برخی موارد خاص از لیزر برای تبخیر بخشی از دیسک استفاده میشود، اگرچه کارایی آن برای فتقهای بزرگ محدود است.
توجه داشته باشید که انتخاب روش جراحی به عوامل مختلفی بستگی دارد: اندازه و محل فتق دیسک، سن بیمار، وضعیت عمومی سلامت و تجربه جراح. دکتر خانم ادهمی با بررسی دقیق شرایط شما، بهترین روش را پیشنهاد خواهند داد.
جراحی دیسک بسته (میکرودیسککتومی) یک روش تخصصی و پیشرفته است، اما برای همه بیماران مبتلا به دیسک کمر مناسب نیست. تصمیمگیری برای انجام این جراحی باید بر اساس سه عامل اصلی صورت گیرد:
- معاینه بالینی دقیق توسط متخصص مغز و اعصاب
- بررسی تصاویر MRI و تطابق آن با علائم بیمار
- شکست درمان غیرجراحی پس از حداقل ۶ هفته (به جز موارد اورژانسی)
حتی اگر شرایط فوق وجود داشته باشد، برخی عوامل مانند سن بیمار، وضعیت عمومی سلامت، شدت آسیب و تجربه جراح در انتخاب نهایی روش مؤثر هستند. دکتر خانم ادهمی پس از بررسی کامل، بهترین گزینه را متناسب با شرایط اختصاصی شما پیشنهاد خواهند داد.
مشکلات ستون فقرات گاهی با یکدیگر مرتبط هستند. برای اطلاعات بیشتر میتوانید صفحه جراحی دیسک گردن ، جراحی تنگی کانال نخاعی ، جراحی سیاتیک و جراحی دیسک با لیزر را مطالعه کنید. همچنین جراحی میکروسکوپیک دیسک و جراحی شکستگی مهره نیز میتواند برای شما مفید باشد.
ارزیابی تخصصی برای جراحی دیسک بسته کمر
اگر علائم دیسک کمر شما با درمانهای غیرجراحی بهبود نیافته و به دنبال یک راه حل قطعی و کم تهاجمی هستید، میتوانید برای بررسی دقیق شرایط و تعیین کاندید بودن برای جراحی دیسک بسته (میکرودیسککتومی)، نوبت مشاوره تخصصی دریافت کنید.
دریافت نوبت مشاوره جراحی بستهمراحل انجام جراحی بسته دیسک کمر (گام به گام)
جراحی دیسک بسته کمر (میکرودیسککتومی) یک روش کم تهاجمی است که با دقت بالا و حداقل آسیب به بافتهای اطراف انجام میشود. آشنایی با مراحل این جراحی میتواند به کاهش استرس و آمادگی بهتر شما کمک کند. در ادامه، گامهای اصلی این عمل را شرح میدهیم:
آمادهسازی و بیهوشی
بیمار به اتاق عمل منتقل میشود و تحت بیهوشی عمومی قرار میگیرد. سپس در وضعیت دمر (روی شکم) روی تخت مخصوص قرار میگیرد تا ستون فقرات به خوبی قابل دسترسی باشد. علائم حیاتی بیمار به طور مداوم پایش میشود.
موضعیابی و برش
جراح با استفاده از فلوروسکوپی (تصویربرداری زنده با اشعه ایکس) محل دقیق دیسک آسیبدیده را مشخص میکند. سپس برشی کوچک به اندازه ۲ تا ۳ سانتیمتر در ناحیه کمر ایجاد میشود.
قرار دادن میکروسکوپ
میکروسکوپ جراحی در موقعیت مناسب قرار میگیرد و نمای بزرگنمایی شده (۱۰ تا ۴۰ برابر) از ناحیه مورد نظر را به جراح نشان میدهد. این بزرگنمایی بالا باعث افزایش دقت و کاهش آسیب به بافتهای سالم میشود.
دسترسی به ریشه عصبی
جراح با ظرافت تمام، عضلات و بافتهای نرم را کنار میزند تا به استخوان کمر (لامینا) و ریشه عصبی دسترسی پیدا کند. ممکن است بخش کوچکی از استخوان برای دسترسی بهتر برداشته شود.
برداشتن قطعه دیسک
با استفاده از ابزارهای بسیار ظریف، قطعه دیسک فتق شده که به ریشه عصبی فشار وارد میکند، به دقت برداشته میشود. فشار از روی عصب برداشته شده و ریشه عصبی آزاد میگردد.
کنترل نهایی و شستشو
جراح ناحیه عمل را از نظر خونریزی و باقی ماندن قطعات دیسک بررسی میکند. سپس ناحیه با محلول استریل شستشو داده میشود.
بستن برش
برش کوچک ایجاد شده با بخیههای ظریف یا چسب مخصوص بسته میشود. بخیهها معمولاً جذبی هستند و نیازی به کشیدن ندارند. یک پانسمان کوچک روی محل زخم قرار میگیرد.
ریکاوری و بیداری
بیمار به ریکاوری منتقل میشود تا از بیهوشی بیدار شود. کل مدت جراحی معمولاً بین ۴۵ دقیقه تا ۱.۵ ساعت طول میکشد.
مراقبتهای پس از جراحی دیسک بسته کمر
مراقبتهای صحیح پس از جراحی دیسک بسته کمر نقش بسیار مهمی در بهبودی سریعتر و پیشگیری از عود مجدد دارد. رعایت دقیق توصیههای زیر به شما کمک میکند تا دوران نقاهت را با کمترین مشکل پشت سر بگذارید:
هفته اول پس از جراحی
- استراحت نسبی: بیشتر زمان را دراز بکشید، اما هر ۲ ساعت یکبار چند دقیقه پیادهروی کوتاه داشته باشید
- نحوه خوابیدن: به پهلو با بالش بین زانوها یا به پشت با بالش زیر زانوها
- پانسمان: محل برش را خشک و تمیز نگه دارید، طبق دستور پزشک پانسمان را تعویض کنید
- استحمام: تا ۴۸ ساعت اول استحمام نکنید، سپس با پوشش ضدآب روی پانسمان
- فعالیت ممنوع: از خم شدن، بلند کردن اجسام و چرخش ناگهانی کمر خودداری کنید
هفته دوم تا چهارم
- پیادهروی: تدریجاً مدت پیادهروی را به ۲۰-۳۰ دقیقه روزانه افزایش دهید
- نشستن: نشستن طولانی (بیشتر از ۲۰ دقیقه) ممنوع، هر ۲۰ دقیقه بلند شوید و راه بروید
- رانندگی: معمولاً پس از ۲ هفته با نظر پزشک و در جادههای صاف مجاز است
- کار اداری: در صورت کاهش علائم، میتوانید با رعایت اصول ارگونومی به کار بازگردید
- بلند کردن اجسام: حداکثر ۲-۳ کیلوگرم (یک بطری آب)
هفته چهارم تا هشتم
- فیزیوتراپی: شروع تمرینات تقویتی عضلات کمر و شکم زیر نظر فیزیوتراپیست
- فعالیتهای روزمره: بیشتر فعالیتهای عادی مجاز است، اما با احتیاط
- ورزش: شنا و پیادهروی سریع مجاز، ورزشهای پربرخورد ممنوع
- بلند کردن اجسام: تا ۵ کیلوگرم (یک کیسه میوه)
هفته هشتم به بعد
- بازگشت به فعالیت عادی: در صورت بهبود کامل، میتوانید به تدریج به فعالیتهای عادی بازگردید
- کارهای سنگین: برای مشاغل سنگین و ورزشهای حرفهای نیاز به تأیید پزشک است
- تمرینات: ادامه تمرینات تقویتی برای پیشگیری از عود
- بلند کردن اجسام: با رعایت اصول صحیح، بیش از ۱۰ کیلوگرم فقط با نظر پزشک
اصول صحیح حرکتی پس از جراحی
نحوه صحیح بلند کردن جسم
به جای خم شدن از کمر، زانوها را خم کنید و جسم را با پای خود بلند کنید (حرکت اسکات). جسم را به بدن نزدیک نگه دارید و از چرخش حین بلند کردن خودداری کنید.
نحوه صحیح نشستن
روی صندلی با پشتی صاف بنشینید، یک بالشتک کوچک پشت کمر قرار دهید، پاها روی زمین و زانوها کمی بالاتر از لگن باشند. هر ۲۰ دقیقه بلند شوید و راه بروید.
نحوه صحیح خوابیدن
به پهلو با بالش بین زانوها یا به پشت با بالش زیر زانوها. از خوابیدن روی شکم خودداری کنید. تشک باید نسبتاً سفت باشد.
نحوه صحیح عطسه و سرفه
هنگام عطسه یا سرفه، کمر را صاف نگه دارید و با دست از جلو از کمر حمایت کنید تا فشار ناگهانی به ستون فقرات وارد نشود.
- تب و لرز (دمای بالای ۳۸ درجه)
- قرمزی، تورم، ترشح چرک یا باز شدن محل برش
- افزایش ناگهانی درد کمر یا پا
- بیاختیاری ادرار یا مدفوع
- بیحسی یا ضعف جدید در پاها
- درد قفسه سینه یا تنگی نفس (احتمال لخته خون)
سوالات پرتکرار بیماران درباره جراحی دیسک بسته کمر
آیا جراحی دیسک بسته درد دارد؟
خود عمل جراحی تحت بیهوشی عمومی انجام میشود و شما در حین عمل هیچ دردی احساس نمیکنید. پس از عمل، درد قابل کنترلی در محل برش وجود دارد که با مسکنهای تجویزی توسط پزشک به خوبی مدیریت میشود. معمولاً درد ناشی از جراحی طی چند روز تا یک هفته به تدریج کاهش مییابد.
مدت زمان جراحی چقدر است؟
جراحی دیسک بسته معمولاً بین ۴۵ دقیقه تا ۱.۵ ساعت طول میکشد. این زمان به محل دقیق دیسک، اندازه فتق و پیچیدگی مورد بستگی دارد. پزشک قبل از عمل زمان تقریبی را به شما خواهد گفت.
چند روز در بیمارستان بستری هستم؟
یکی از مهمترین مزایای جراحی بسته، بستری کوتاه مدت است. بیشتر بیماران روز عمل جراحی میشوند و با یک شب بستری، روز بعد ترخیص میشوند. در برخی موارد ممکن است بیمار همان روز ترخیص شود یا حداکثر ۲ روز بستری باشد.
چه زمانی میتوانم سر کار برگردم؟
مشاغل اداری: معمولاً پس از ۲ تا ۴ هفته با رعایت اصول ارگونومی میتوانید بازگردید.
مشاغل با فعالیت سبک: پس از ۴ تا ۶ هفته
مشاغل سنگین و ورزشکاران حرفهای: پس از ۸ تا ۱۲ هفته و با تأیید پزشک
آیا بعد از جراحی فیزیوتراپی نیاز دارم؟
بله، معمولاً ۴ تا ۶ هفته پس از جراحی، فیزیوتراپی برای تقویت عضلات کمر و شکم و آموزش حرکات صحیح توصیه میشود. فیزیوتراپی نقش مهمی در پیشگیری از عود مجدد دیسک دارد.
آیا دیسک دوباره عود میکند؟
احتمال عود دیسک در روش بسته حدود ۵ تا ۱۰ درصد است. این میزان با رعایت دقیق مراقبتهای پس از عمل، انجام تمرینات تقویتی، اصلاح سبک زندگی و پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین به میزان قابل توجهی کاهش مییابد.
آیا جای بخیه باقی میماند؟
برش جراحی بسته بسیار کوچک است (۲ تا ۳ سانتیمتر) و با بخیههای ظریف جذبی بسته میشود. پس از بهبودی، جای زخم بسیار کوچک و نامحسوس خواهد بود و طی چند ماه کمرنگتر میشود.
چه زمانی میتوانم ورزش کنم؟
پیادهروی: از روز بعد مجاز است
شنا: پس از ۴ تا ۶ هفته
ورزشهای سبک: پس از ۸ هفته
ورزشهای سنگین و پربرخورد: حداقل ۳ تا ۶ ماه و با تأیید پزشک
آیا بعد از جراحی میتوانم سفر بروم؟
سفرهای کوتاه با ماشین شخصی پس از ۲ هفته مجاز است (با توقف هر ۳۰-۴۰ دقیقه و پیادهروی کوتاه). سفرهای هوایی معمولاً پس از ۴ هفته مجاز هستند. در هر صورت، قبل از سفر با پزشک خود مشورت کنید.
آیا محدودیت سنی برای جراحی بسته وجود دارد؟
جراحی بسته دیسک در طیف وسیعی از سنین قابل انجام است. مهمتر از سن، وضعیت عمومی سلامت بیمار، شدت علائم و شرایط فیزیکی است. در بیماران مسنتر، پزشک با دقت بیشتری شرایط قلبی-عروقی و سایر بیماریهای زمینهای را بررسی میکند.
