درمان پارگی تاندون شانه با جراحی
تاندونهای شانه (ماهیچههای روتاتور کاف) نقش حیاتی در ثبات و حرکت مفصل شانه دارند. پارگی این تاندونها یکی از علل شایع درد و ناتوانی شانه است که میتواند در اثر آسیب ناگهانی یا تخریب تدریجی با افزایش سن ایجاد شود.
در این صفحه با علل پارگی تاندون شانه، علائم، انواع پارگی، روشهای تشخیص و گزینههای درمانی از جمله روشهای غیرجراحی و جراحی (آرتروسکوپی، مینیاوپن و باز) تحت نظر دکتر خانم ادهمی آشنا میشوید.
(این بخش پس از اضافه شدن ویدیو تکمیل میشود)
خلاصه سریع: پارگی تاندون شانه (Rotator Cuff Tear) آسیب شایعی است که با درد، ضعف و محدودیت حرکت شانه همراه است. درمان از روشهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی و تزریق تا جراحی (آرتروسکوپی، مینیاوپن و باز) متغیر است. روش کمتهاجمی آرتروسکوپی با برشهای کوچک، دوران نقاهت کوتاهتر و بازگشت سریعتر به فعالیت را به همراه دارد [citation:5][citation:7].
فهرست مطالب:
تاندون شانه (روتاتور کاف) چیست و چه وظیفهای دارد؟
روتاتور کاف (Rotator Cuff) به گروهی از چهار عضله و تاندون گفته میشود که دور مفصل شانه را احاطه کرده و سر استخوان بازو را در حفره مفصلی ثابت نگه میدارند [citation:2]. این تاندونها عبارتند از:
- تاندون فوقخاری (Supraspinatus): بلند کردن بازو به طرفین.
- تاندون زیرخاری (Infraspinatus): چرخش خارجی بازو.
- تاندون گرد کوچک (Teres Minor): چرخش خارجی بازو.
- تاندون زیرکتفی (Subscapularis): چرخش داخلی بازو.
وظایف اصلی روتاتور کاف:
- ثبات مفصل شانه: نگه داشتن سر استخوان بازو در مرکز حفره مفصلی هنگام حرکت.
- حرکت: کمک به بالا بردن، چرخاندن و جمع کردن بازو.
- قدرت: تأمین نیروی لازم برای فعالیتهای روزمره و ورزشی.
انواع پارگی تاندون شانه
پارگی تاندون شانه بر اساس شدت و نحوه ایجاد به انواع مختلفی تقسیم میشود:
بر اساس شدت پارگی:
- پارگی نسبی (Partial Tear): تاندون به طور کامل پاره نشده و هنوز قسمتی از آن سالم است [citation:8].
- پارگی کامل (Full-Thickness Tear): تاندون به طور کامل از استخوان جدا شده و سوراخی در تاندون ایجاد میشود [citation:8].
بر اساس نحوه ایجاد:
- پارگی حاد: در اثر یک ضربه یا بلند کردن ناگهانی جسم سنگین ایجاد میشود.
- پارگی مزمن (دژنراتیو): در اثر افزایش سن، فرسایش تدریجی و کاهش کیفیت تاندون ایجاد میشود [citation:8].
- پارگی وسیع (Massive Tear): پارگیهایی که بیش از دو تاندون را درگیر میکنند یا اندازه آنها بیش از ۵ سانتیمتر است [citation:1][citation:6].
علل ایجاد پارگی تاندون شانه
عوامل متعددی در ایجاد پارگی تاندون شانه نقش دارند:
- افزایش سن: شایعترین علت، با افزایش سن خونرسانی به تاندون کاهش یافته و تاندون ضعیفتر و مستعد پارگی میشود [citation:8].
- فعالیتهای تکراری: حرکات مکرر بالای سر (مانند نقاشی، نجاری، شنا و پرتاب توپ) میتوانند به تدریج تاندون را تحلیل ببرند.
- ضربه و آسیب ناگهانی: بلند کردن ناگهانی جسم سنگین، زمین خوردن یا تصادف میتوانند باعث پارگی حاد شوند.
- سابقه فامیلی: برخی افراد به طور ژنتیکی مستعد پارگی تاندون هستند.
- سیگار کشیدن: نیکوتین خونرسانی به تاندون را کاهش داده و فرآیند ترمیم را مختل میکند.
- برخی مشاغل و ورزشها: ورزشکاران پرتابی، شناگران، نقاشان و کارگران ساختمانی در معرض خطر بیشتری هستند.
نشانههای هشداردهنده پارگی تاندون شانه
علائم پارگی تاندون شانه بسته به شدت پارگی متفاوت است:
- درد شانه: به ویژه در شب و هنگام خوابیدن روی شانه آسیبدیده.
- ضعف عضلانی: ناتوانی در بالا بردن بازو یا چرخاندن آن.
- درد هنگام فعالیتهای خاص: مانند شانه زدن مو، لباس پوشیدن یا رسیدن به قفسههای بلند.
- صدای کلیک یا تق تق: هنگام حرکت شانه.
- خشکی و کاهش دامنه حرکتی: به تدریج شانه سفت شده و حرکت آن محدود میشود.
- درد شبانه: در پارگیهای مزمن، درد شبانه شایع است و میتواند خواب را مختل کند.
روشهای تشخیص پارگی تاندون شانه
برای تشخیص دقیق پارگی تاندون شانه، پزشک از روشهای زیر استفاده میکند:
- معاینه بالینی: بررسی دامنه حرکتی، قدرت عضلات و تستهای اختصاصی مانند تست افتادگی بازو، تست فشار و تستهای مخصوص دیگر.
- رادیوگرافی: برای رد مشکلات استخوانی مانند آرتروز یا دررفتگی. پارگی تاندون را مستقیماً نشان نمیدهد.
- سونوگرافی: روشی سریع و غیرتهاجمی برای ارزیابی ضخامت تاندون و تشخیص پارگیهای قابل توجه.
- امآرآی: دقیقترین روش غیرتهاجمی که اندازه، محل و شدت پارگی را به وضوح نشان میدهد.
- آرتروسکوپی: روش تهاجمیتر که در آن با دوربین داخل مفصل مشاهده شده و در صورت نیاز همزمان درمان انجام میشود.
مشکلات شانه گاهی با یکدیگر مرتبط هستند. برای اطلاعات بیشتر میتوانید صفحه آرتروسکوپی شانه یا درمان شانه یخ زده را مطالعه کنید. همچنین در رفتگی شانه آرتروز شانه میتواند برای شما مفید باشد.
برای درمان درد ستون فقرات مشاوره بگیرید
اگر از دردهای کمر یا گردن رنج میبرید، تشخیص دقیق و انتخاب روش درمان مناسب میتواند از جراحیهای غیرضروری جلوگیری کند. برای دریافت مشاوره و بررسی تخصصی، همین حالا اقدام کنید.
درمانهای غیرجراحی پارگی تاندون شانه
در پارگیهای نسبی یا مزمن در افراد مسنتر که فعالیت بالایی ندارند، درمان غیرجراحی گزینه مناسبی است:
- استراحت نسبی و اصلاح فعالیتها: پرهیز از فعالیتهایی که باعث درد میشوند.
- فیزیوتراپی: تقویت عضلات اطراف شانه برای جبران ضعف تاندون آسیبدیده.
- یخ درمانی: برای کاهش التهاب و درد حاد.
- گرما درمانی: برای خشکی و سفتی مزمن.
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی: برای کنترل درد و التهاب.
- تزریق کورتون: در موارد التهاب شدید، تزریق داخل مفصلی کورتون میتواند درد را کاهش دهد. توجه: تزریق مکرر کورتون میتواند تاندون را ضعیفتر کند.
- تزریق پیآرپی: در برخی مطالعات برای تحریک ترمیم تاندون استفاده شده است.
جراحی ترمیم تاندون شانه
در موارد زیر جراحی توصیه میشود:
- پارگی کامل در افراد جوان و فعال
- پارگی حاد ناشی از ضربه
- عدم پاسخ به درمان غیرجراحی پس از ۳ تا ۶ ماه
- درد شدید و ناتوانکننده
- پارگی وسیع همراه با ضعف قابل توجه
جراحی ترمیم تاندون شانه به سه روش اصلی انجام میشود: آرتروسکوپی، مینیاوپن و باز. انتخاب روش به اندازه و محل پارگی، کیفیت تاندون، تجربه جراح و شرایط بیمار بستگی دارد.
ترمیم آرتروسکوپی شانه (کمتهاجمی)
در این روش، جراح با ایجاد چند برش کوچک (حدود ۰.۵ تا ۱ سانتیمتر) و استفاده از دوربین و ابزارهای ظریف، تاندون پاره شده را به استخوان متصل میکند.
مزایا:
- برشهای کوچک و جای زخم نامحسوس
- آسیب کمتر به عضلات
- درد کمتر پس از عمل
- خونریزی کمتر
- بستری کوتاهتر (معمولاً سرپایی)
- بازگشت سریعتر به فعالیتهای روزمره
- کاهش خطر عفونت و عوارض
این روش برای پارگیهای کوچک تا متوسط که قابل ترمیم هستند، مناسبترین گزینه است.
روش مینیاوپن
این روش ترکیبی از آرتروسکوپی و جراحی باز است. ابتدا با دوربین محل پارگی بررسی شده و سپس از طریق یک برش کوچک (حدود ۳ تا ۴ سانتیمتر) تاندون ترمیم میشود.
این روش برای پارگیهایی که دسترسی به آنها با آرتروسکوپی دشوار است یا نیاز به دید مستقیم بیشتری دارند، مناسب است.
مزایا:
- برش کوچکتر نسبت به جراحی باز سنتی
- دید مستقیم و کنترل بهتر در موارد پیچیده
- زمان جراحی کوتاهتر در برخی موارد
جراحی باز
در پارگیهای بسیار وسیع، پیچیده یا مواردی که تاندون کیفیت مناسبی ندارد، ممکن است جراحی باز لازم باشد. در این روش برش بزرگتری (حدود ۵ تا ۱۰ سانتیمتر) ایجاد شده و عضله به طور موقت از استخوان جدا میشود تا دسترسی کامل به تاندون فراهم شود.
موارد کاربرد:
- پارگیهای بسیار بزرگ که با روشهای کمتهاجمی قابل ترمیم نیستند
- پارگیهایی که نیاز به پیوند تاندون یا جراحیهای بازسازی پیچیده دارند
- شکستگیهای همراه
- جراحی ترمیمی پس از شکست روشهای قبلی
معایب: برش بزرگتر، درد بیشتر، بستری طولانیتر و دوران نقاهت طولانیتر نسبت به روشهای کمتهاجمی.
روشهای پیشرفته برای پارگیهای وسیع
در مواردی که پارگی بسیار وسیع است و تاندون قابل ترمیم نیست، روشهای پیشرفتهتری وجود دارد:
بالون فضاساز:
یک بالون بیولوژیک قابل جذب در فضای زیر استخوان کتف قرار داده شده و با مایع پر میشود. این بالون از اصطکاک استخوانها جلوگیری کرده و به عضلات اجازه میدهد تا عملکرد بهتری داشته باشند. این روش کمتهاجمی بوده و زمان جراحی کوتاهی دارد.
بازسازی کپسول فوقانی:
در این روش، از یک پیوند که معمولاً از جسد تهیه میشود، برای بازسازی قسمت فوقانی کپسول مفصلی استفاده میشود تا ثبات مفصل تأمین گردد.
انتقال تاندون:
اگر تاندون آسیبدیده قابل ترمیم نباشد، یک تاندون از جای دیگر بدن جدا شده و به محل تاندون پاره شده منتقل میشود.
تعویض مفصل شانه معکوس:
در بیماران مسن با پارگی وسیع و آرتروز شدید، مفصل شانه با یک مفصل مصنوعی معکوس تعویض میشود.
دوران نقاهت و توانبخشی پس از جراحی
توانبخشی پس از جراحی تاندون شانه بسیار حیاتی است و موفقیت جراحی به پایبندی بیمار به برنامه توانبخشی بستگی دارد. این فرآیند معمولاً چندین ماه طول میکشد.
مرحله ۱ (هفته ۰-۶): حفاظت و بیحرکتی
- استفاده از آویز بازو به طور مداوم
- پرهیز کامل از حرکت فعال شانه
- حرکات غیرفعال توسط فیزیوتراپیست برای جلوگیری از خشکی مفصل
- یخ درمانی برای کاهش درد و ورم
مرحله ۲ (هفته ۶-۱۲): حرکت فعال اولیه
- قطع تدریجی آویز بازو
- شروع حرکات فعال سبک با کمک فیزیوتراپیست
- تمرینات دامنه حرکتی
- شروع تقویت عضلات اطراف شانه
مرحله ۳ (ماه ۳-۶): تقویت پیشرفته
- افزایش تدریجی قدرت و استقامت عضلات
- تمرینات مقاومتی با کش و وزنههای سبک
- بازگشت به فعالیتهای روزمره سبک
مرحله ۴ (ماه ۶-۱۲): بازگشت به ورزش
- تمرینات ورزشی اختصاصی
- بازگشت تدریجی به فعالیتهای سنگین و ورزشهای پرتحرک
تمرینات توانبخشی
انجام منظم تمرینات زیر با نظر فیزیوتراپیست به بهبود سریعتر کمک میکند:
- حرکت آونگی: خم شدن به جلو و چرخاندن آرام بازو مانند آونگ.
- کشش با عصا: بالا بردن بازوی آسیبدیده با کمک بازوی سالم و یک عصا.
- انقباض ایزومتریک: منقبض کردن عضلات شانه بدون حرکت مفصل.
- تمرینات چرخش خارجی با کش: با کش ورزشی و زاویه کم.
- تمرینات تقویت عضلات کتف: جمع کردن شانهها به عقب.
- شنا در آب گرم: پس از بهبود اولیه، ورزش در آب بسیار مفید است.
پرسشهای رایج درباره پارگی تاندون شانه
آیا پارگی تاندون شانه بدون جراحی خوب میشود؟
پارگیهای نسبی و برخی پارگیهای کامل در افراد مسنتر ممکن است با فیزیوتراپی و تزریق کنترل شوند، اما تاندون به طور کامل ترمیم نمیشود. در افراد جوان و فعال، پارگی کامل معمولاً نیاز به جراحی دارد.
چه مدت بعد از جراحی میتوانم رانندگی کنم؟
پس از قطع مصرف مسکنهای قوی و بهبود کافی دامنه حرکتی، معمولاً ۴ تا ۶ هفته پس از جراحی با نظر پزشک.
چه مدت باید از آویز بازو استفاده کنم؟
بسته به نوع و شدت پارگی و روش جراحی، معمولاً ۴ تا ۶ هفته.
آیا تاندون ترمیم شده دوباره پاره میشود؟
خطر پارگی مجدد وجود دارد، به ویژه در پارگیهای وسیع و بیماران مسن. رعایت دقیق برنامه توانبخشی این خطر را کاهش میدهد.
بهترین روش جراحی کدام است؟
بهترین روش به اندازه، محل و نوع پارگی، کیفیت تاندون، سن و سطح فعالیت بیمار و تجربه جراح بستگی دارد. آرتروسکوپی برای اکثر پارگیها روش ارجح است.
